Αρκετά πια με την εξύμνηση του επαγγέλματος του εκπαιδευτικού

Την Ημέρα του Δασκάλου, σε μια μέρα που σχεδόν ολόκληρη η Κίνα είναι απασχολημένη να προσφέρει δώρα και να εξυμνεί τους δασκάλους, επιτρέψτε μου να εκφράσω μια αντίθετη άποψη.

Ας πω κάτι που ίσως δεν είναι πολιτικά ορθό: ο δάσκαλος δεν είναι παρά ένα ακόμα επάγγελμα. Όπως κάθε άλλος, πληρώνεται για τη δουλειά του, γιατί λοιπόν πρέπει να χαίρει ιδιαίτερου σεβασμού;

Έχω γνωρίσει καλούς δασκάλους, που ξέρουν να κεντρίζουν το ενδιαφέρον, αλλά και άθλιους. Όμως, δεν έχω συναντήσει ποτέ κάποιον δάσκαλο που να επηρέασε τη ζωή μου σε τόσο καθοριστικό βαθμό, ώστε να την αλλάξει. Το να διδάσκει είναι το καθήκον του δασκάλου, και το να κάνει καλά το μάθημά του μπορεί να θεωρηθεί αφοσίωση στο επάγγελμα. Ωστόσο, αφοσιωμένοι άνθρωποι υπάρχουν σε όλα τα επαγγέλματα. Γιατί λοιπόν οι δάσκαλοι πρέπει να χαίρουν ειδικής ευγνωμοσύνης;

Σήμερα, οι απαιτήσεις για την εισαγωγή στις παιδαγωγικές σχολές είναι πολύ χαμηλές. Θυμάμαι συμμαθητές από το διπλανό τμήμα που αντέγραφαν στις εργασίες, έκαναν συχνά κοπάνες και δεν μπορούσαν να εκφραστούν σωστά – δεν τολμούσα να φανταστώ ότι κάποια μέρα κι αυτοί θα γίνονταν δάσκαλοι. Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι δάσκαλοι αντιμετωπίζουν μαθητές με ανώριμη σκέψη. Οι σύγχρονοι εκπαιδευτικοί πρακτικά δεν ασχολούνται πλέον με την ανατροφή και διαμόρφωση του χαρακτήρα, αρκεί να μπορούν να διδάξουν. Για να μην αναφέρουμε ότι πολλοί δάσκαλοι δεν μπορούν καν να κάνουν καλά τη δουλειά τους, και ένας κακός δάσκαλος μπορεί να καταστρέψει τη ζωή ενός παιδιού.

Όσο κι αν οι δάσκαλοι επιμένουν, η μεροληψία είναι αναπόφευκτη. Ανάμεσα σε τόσους μαθητές, αυτοί που τραβούν την προσοχή του δασκάλου είναι συνήθως οι άριστοι και οι προβληματικοί. Και σε αυτό το πλαίσιο, η διαφθορά βρίσκει εύφορο έδαφος. Οι γονείς που προσφέρουν δώρα, δίνουν «φακελάκια» ή ζητούν από τους δασκάλους να κάνουν ιδιαίτερα μαθήματα, είναι άφθονοι. Έχω μάλιστα ακούσει για δασκάλους σε κάποια σχολεία που ζητούν ανοιχτά φακέλους με χρήματα από τους γονείς, και μάλιστα κατανέμουν την προσοχή τους στους μαθητές ανάλογα με το ποσό του φακέλου – πράγμα που με άφησε άφωνο.

Τι άλλα προβλήματα μπορεί να προκαλέσει αυτή η αδιάκριτη εξύμνηση και εξιδανίκευση των δασκάλων; Είναι εύκολο για ένα ανώριμο παιδί, ή τους γονείς του, να εμπιστευτούν υπερβολικά έναν άγνωστο. Ο δάσκαλος στα μάτια τους γίνεται μια οντότητα πιο ιερή κι από τους γονείς. Οι συμβουλές των γονιών μπορεί να αγνοηθούν, αλλά αυτές του δασκάλου σίγουρα θα ακουστούν. Αλλά ποιος έχει υπολογίσει πόσοι παιδόφιλοι κρύβονται ανάμεσα στους δασκάλους; Στην Κίνα, όπου η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση είναι ανύπαρκτη, πόσες τραγωδίες σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων από εκπαιδευτικούς συμβαίνουν καθημερινά;

Στην έκτη τάξη του δημοτικού, όταν μία δασκάλα μας έφυγε για να γεννήσει, ήρθε ένας μεσήλικας άντρας δάσκαλος από άλλη επαρχία να την αντικαταστήσει. Στο μάθημα, εκτός από το ότι συνήθιζε να φωνάζει στα άτακτα παιδιά «αν ήμασταν στη δική μου περιοχή, θα σας είχα ήδη κλωτσήσει», του άρεσε επίσης να αγγίζει τα χέρια των μικρών κοριτσιών ενώ τους εξηγούσε τις ασκήσεις. Ξέχασα αν με άγγιξε κι εμένα (δεν ήμουν από τις πιο ευνοημένες). Ωστόσο, τότε κανείς μας δεν καταλάβαινε τίποτα, το πολύ πολύ να κάναμε πλάκα μεταξύ μας, δεν θεωρούσαμε τη συμπεριφορά αυτή σοβαρή, ούτε καν τη συνδέαμε με σεξουαλική παρενόχληση. Τώρα που το σκέφτομαι, είναι πραγματικά αηδιαστικό.

Και δεν μιλάμε μόνο για ανηλίκους. Ακόμη και ενήλικες φοιτητές έχουν αντιμετωπίσει περιπτώσεις όπου δάσκαλοι εκμεταλλεύονται τη θέση τους για σεξουαλική παρενόχληση, για να ασκήσουν πίεση με βαθμούς ή πτυχία, ή για να αναγκάσουν φοιτητές να εργαστούν δωρεάν γι’ αυτούς. Βέβαια, αυτή η κατάσταση ανεξέλεγκτης εξουσίας δεν παρατηρείται μόνο στους δασκάλους. Η κατάχρηση εξουσίας για προσωπικό όφελος είναι κάτι που μπορεί να δει κανείς σχεδόν παντού στην Κίνα όπου υπάρχει εξουσία. Είναι ένα κοινό πρόβλημα στην Κίνα.

Μπορείς να εξυμνείς και να ευχαριστείς έναν συγκεκριμένο άνθρωπο που σε βοήθησε, αλλά αυτή η αδιάκριτη εξιδανίκευση και εξύμνηση ενός ολόκληρου επαγγέλματος, πραγματικά δεν είναι απαραίτητη.

Σωστά, μπορούν να υπάρξουν άτομα με μεγάλη προσφορά (η δημιουργία ειδώλων είναι κάτι που πρέπει να αποφεύγεται), αλλά δεν πρέπει να υπάρχουν «σπουδαία» επαγγέλματα.